Berghutten Zwitserland

• Ponte dei Salti Lavertezzo

Ten noorden van Locarno en ten zuiden van de Nufenenpass ligt het prachtige Val Verzasca en het Maggiadal, ingeklemd tussen de autosnelweg A2 en de Italiaanse grens. Het Valle Maggia behoort tot een van de grootste dalen van Ticino en heeft talrijke zijdalen, zoals het Centovalli, Valle Orsernone, Valle di Vergeletto en Val Bavona, om er maar een paar te noemen. De vele nederzettingen in dit gebied zijn te bereiken over oude bruggen en in rotsen uitgehouwen wegen. Historisch gezien is dit een aantrekkelijke omgeving o.a. vanwege de vele oude kerken met renaissancefresco’s. De veelzijdigheid van Ticino maakt juist deze regio zo aantrekkelijk. De zon schijnt in dit zuid-Italiaans aandoend deel van Zwitserland vaker dan in andere delen. Als het er warm is kan de temperatuur ook behoorlijk oplopen in dit gebied. De Maggia rivier in het Maggia dal en de Verzasca rivier bieden dan verkoeling, evenals de vele bergmeren.

• Reschedela met Cima Bianca

Het parkeertarief in het Verzascadal is anno 2023 maar liefst 10 CHF/dag. De toeristenbelasting (2023) in regio Tessin is maar liefst 5 CHF/dag p.p. per overnachting. Als hotel- of campinggast in Ticino heeft u recht op het Ticino-ticket, waarmee men gratis gebruik kan maken van het openbaar vervoer (bus en trein) door heel Tessin. Overtochten met de boot, kabelbanen, musea en zwembaden geven je 20%-30% korting. Zo weet men de toeristen te trekken en de dalen zoveel mogelijk autovrij te houden. De smalle kronkelweg voert ons verder omhoog langs het stuwmeer Lago di Vogorno. Na een tunnel bereiken we het dorpje Vogorno.

 

• Diga della Verzasca

Vogorno ligt aan het stuwmeer Lago di Vogorno en aan de doorgaande weg richting Sonogno in het Verzasca dal. De stuwdam in Vogorno werd gebouwd in 1961-1965 en diende uiteraard voor het opwekken van elektriciteit. Drie grote waterkrachtturbines zetten de energie van het stromende water om in elektrische energie. De Diga della Verzasca, algemeen bekend als de Verzasca-dam. De stuwdam heeft een lengte van 380m en meet een hoogte van 220m. Het is hiermee één van de hoogste in Europa.

• Verzasca-dam

Ook werden hier de acties uit de James Bond film “Golden Eye” opgenomen. De openingsscène van de zeventiende Bond film werd gespeeld door Pierce Brosnan, die van deze dam sprong in de film. Tegen betaling van 255 CHF kun je vanaf de stuwdam bungeejumpen. Meer info onder GoldenEye-Bungee-Jumping.

 

 

 

• S. Antonio Abate

Vogorno gelegen op 504m boven zeeniveau ligt op de zonnige helling van het Verzasca dal. De parochiekerk van S. Antonio Abate werd in 1630 gezegend en werd in 1992 voor het laatst gerestaureerd. De oorspronkelijke kenmerken van de kerk met enkel schip zijn verloren gegaan. Op de steile berghellingen staan de wijnranken, ook Vogorno heeft al meer dan 200 jaar een sterke wijntraditie. Door de smalle steegjes kan men het dorp verder verkennen. Het volgende dorp in de vallei is San Bartolomeo.

• Voormalig postkantoor nu restaurant

San Bartolomeo is gelegen aan de oever van het smaragdgroene Lago di Vogorno stuwmeer. We passeren het oude postkantoor in S. Bartolomeo (490m), annex restaurant met zijn prachtige oude plantaan, althans in 2009. Veertien jaar later was de plantaan en het restaurant verdwenen en gaf het geheel een vervallen aanblik. Ook het waterniveau in het stuwmeer was nagenoeg leeg en ook al zal het maanden gaan regenen dan nog zal het niet het niveau halen van veertien jaar geleden.

• San Bartolomeo

De kerk in S. Bartolomeo dateert uit de 13e eeuw en is hiermee de oudste kerk van het dal. Het werd in 1234 al genoemd in documenten. De kleine kerk uit de middeleeuwen heeft zich door de eeuwen heen steeds verder uitgebreid en tegen het eind van de 17e eeuw werd het in Barokke stijl herbouwd.

 

 

• San Bartolomeo

Achter het hoofdaltaar hangt een voorstelling van de heilige Bartolomeus, de martelaar, geschilderd en gesigneerd in 1748. De twee zijkapellen zijn gewijd aan de Heilige Maagd Maria en Sint-Jozef ze staan achter een smeedijzeren hekwerk en zijn rijkelijk versierd met stucwerk. De gedenkplaat in de vloer herdenkt Gian Giacomo, de parochiepriester van Vogorne (1716-1771). Tijdens restauratiewerkzaamheden werden de fresco’s uit de 14e eeuw herontdekt, het zijn tien starre heilige figuren op een rij.

• Corippo

Aan de overzijde van de Verzasca op de westoever, bij S. Bartolomeo ligt Corippo dat misschien wel het vriendelijkste dorp van de Vezasca vallei is. Het is niet mogelijk om het dorp met de auto te bereiken (transitverbod) wel rijdt er een postbus langs de doorgaande weg, het is vandaar ca. 30 minuten lopen naar het dorp, parkeergelegenheid is er niet. Het is zeker de moeite waard door de smalle straatjes te struinen en de stenen huizen met zwarte stenen dakplaten te aanschouwen. Het fotogenieke dorp is een zeldzaam voorbeeld van een authentieke landelijke nederzetting, vastgeklampt aan de steile berghelling.

• Parochiekerk Santa Maria del Carmine

Corippo is tot op de dag van vandaag intact gebleven en valt hierdoor ook onder nationaal Monumentenzorg. De Parochiekerk van Santa Maria del Carmine werd gebouwd aan het begin van de 17e eeuw. Vele restauraties volgden door de jaren heen, het enkel schip heeft aan de zuidkant een zijkapel. Aan de noordkant van de kerk bevindt zich een fresco dat het laatste avondmaal moet uitbeelden. De aparte klokkentoren werd gebouwd tussen 1791 en 1794.

 

• Watermolen Corippo

Onder het dorp bevinden zich de moestuinen op de hellingen, langs de moestuinen gaat het richting Mergoscia. De molen van Corippo staat aan de Torrente di Corippo. De restauratie van de oude molen is volledig in overeenstemming met het behoud van en de zorg voor het culturele landschap van Corippo. De door Stichting Corippo uitgevoerde restauraties waren onder andere het vervangen van het molenrad en tandwiel, het herstel van het gebouw met buitenterrein en de reconstructie van de vaargeul voor de watertoevoer. Vervolgens kan er dan rogge- en kastanjemeel verkregen worden door de maalbewerkingen van de molen, die oorspronkelijk bedoeld was voor demonstratie doeleinden. De restauratiewerkzaamheden werden gefinancierd met CHF 450.000 en werden in het najaar van 2019 voltooid. We maken een aantal foto’s en wandelen weer terug naar het dorp, dat er maar stil en verlaten bij ligt. Terwijl er in de 19e eeuw bijna 300 inwoners in het dorp woonden, zijn ze nu op twee handen te tellen. Men wil het zware bergboeren leven niet meer, het winkeltje de school en het postkantoor hebben jaren geleden hun deuren al gesloten.

Vanaf 1975 valt het dorp onder monumentenzorg. Juni 1976 werd de stichting “Foundation Corippo 1975” opgericht. In samenwerking met de regio staat de stichting dicht bij de lokale maatschappelijke en culturele realiteit. De "Albergo diffuso", wat "verspreid hotel" betekent, is het belangrijkste strategische project van de Corippo-stichting. Als onderdeel van het project wordt de Osteria, de voormalige herberg, gerenoveerd en uitgebreid. Het zal later dienst doen als hotelreceptie, eetzaal en krijgt later ook nog een multifunctionele ruimte. Daarnaast worden vijf woningen in de dorpskern die eigendom zijn van de stichting gerestaureerd. Het gehele dorp krijgt zo een hotel met 12 kamers en 26 bedden. De uitvoering van de “Albergo diffuso” wordt gefinancierd met maar liefst CHF 3,6 miljoen. De bediening van het plaatselijk restaurantje staat buiten te kijken of er nog toeristen zijn die plaats willen nemen op het terras. Helaas de laatste toeristen wandelen het dorp in maken een aantal foto’s en vervolgen de route door de Verzasca vallei.

• Lavertezzo

Langs de rivier de Verzasca vervolgen we onze weg. Na het passeren van een aantal kleinere plaatsen komen we uiteindelijk uit bij het fotogenieke Zwitserse dorpje Lavertezzo (532m). Het is een van de meest fotogenieke plaatsen van Zuid-Zwitserland. De parochiekerk, Chiesa di Santa Maria degli Angeli, dateert uit de 15e eeuw en werd in de 19e eeuw herbouwd en is sindsdien de enige barrokkerk van het dal. Het oude stadje, met zijn prachtige kleine huizen, lijkt een schilderachtig tafereel. Ten oosten van Lavertezzo openen zich enkele onbewoonde zijdalen (Val Carecchio, Val Pincascia, Val d’Agro).

• Ponte dei Salti

Maar de grootste bezienswaardigheid is, de middeleeuwse dubbele stenen boogbrug; Ponte dei Salti. De boogbrug over de Verzasca, met haar bizarre rotsformaties is het zwemparadijs voor menigeen. Het diep smaragdgroene water baant zich door de uitgeslepen rotsblokken een weg richting het lager gelegen Lago di Vogorno.

 

 

• Bidkapelletje

Karakteristiek voor deze omgeving zijn ook de vele uit natuursteen opgetrokken bidkapelletjes met kleurrijke fresco’s van beschermheiligen. Het geheel maakt deze kapelletjes tot een lust voor het oog.

• Brione Verzasca

Verder stroomopwaarts wordt iets voor Brione (756m), (de “voormalige hoofdstad” van het dal) over een brug de rivier Verzasca gepasseerd. De toenmalige gemeente Brione-Gerra werd gesplitst in Brione Verzasca en Gerra Verzasca, dat we iets verderop in het dal tegenkomen wanneer we richting Sonogno rijden. De plaatsen fuseerden in 2020 met Corippo, Frasco, Sonogno, Vogorno en Lavertezzo tot de gemeente Verzasca. In Brione (Verzasca) splitst het dal zich links in Val d’Osola langs de Torrente Osola en rechtsaf gaat het richting Gerra (Verzasca) bergopwaarts langs de gelijknamige rivier Verzasca. 

• Bobosco knikkerbaan

Een prachtige speelse wandeling voor het hele gezin is de vrij nieuwe BoBosco wandelroute (mei 2023), die loopt van Sonogno naar Lavertezzo en verdeeld is in 2 etappes. Op de parkeerplaats tegenover Hotel Ai Piee staat een automaat, hier koop je een vuistdikke houten bal (9 CHF 2023) die je kunt gebruiken in de reusachtige knikkerbanen (sommigen met stromend water) langs de wandelroute naar Lavertezzo. Van Sonogno naar Gerra Verzasca zijn er 10 stations waar gespeeld kan worden. Het traject van Brione Verzasca naar Lavertezzo kent 13 stations. Met de postbus keert u gemakkelijk terug naar het beginpunt. Reist u met de postbus dan heeft u tal van mogelijkheden om ook ergens anders in en uit te stappen.

• Parochiekerk di S. Maria Assunta

De parochiekerk van Santa Maria Assunta in Brione (Verzasca) dateert uit de 13e eeuw. Door de eeuwen heen werd het vergroot en is herbouwd in 1840. De fresco’s in de kerk tonen scenes uit het leven van Christus waarvan de grootste het laatste avondmaal voorstelt.
We wandelen door het dorp en maken nog enkele foto’s.

• Parochiekerk van Santa Maria Assunta in Brione (Verzasca)

Het Val d’Osola begint in Brione (Verzasca) naast de parochiekerk, de Santa Maria Assunta en heeft slechts een smalle asfaltweg die enkel door bewoners mag worden gebruikt. Het is een ongerept zij-dal van de Verzasca vallei en staat voornamelijk bij wandelaars bekend om zijn ongerepte natuur. De weg is ongeveer 4 km lang, grotendeels geasfalteerd, op enkele stukken na aan het eind van de vallei waar de verharding uit steenslag bestaat. Dit gedeelte is ook geschikt voor mountainbikers. Het is een gemakkelijke wandeling langs de rivier de Torrente Osola, waar vele leuke plekjes zijn voor een picknick of even pootjebaden in het water.

• Daghei di Dentro Val d Osola

Aan het eind van het dal bij Daghei di Dentro gaat de rijbaan over in een bospad en vanaf daar is het nog ruim twee uur wandelen (via een gemakkelijk wandelpad T2) naar Capanna Osola en ruim 3 uur naar de Rifugio Sambuco. Wij wandelen langs en door de nederzettingen en fotograferen vele optrekjes en kapellen en bereiken na ruim 4 km Daghei di Dentro.

 

 

• Sorirolo Val d Osola

Maar diegene die niet zover willen of kunnen lopen en toch willen overnachten in deze ongerepte natuur zijn aangewezen op het Agritoerisme Val d’Osola. Deze rustico’s zijn geopend van 1mei tot 31 oktober en hebben buiten de typische producten als wijn, groenten, wol en vlees ook een aanbod van en directe verkoop van seizoens-producten uit de moestuin. Het adres van de schapenboer met telefoonnummer en aanmeldformulier vind u op de volgend link: https://www.agriturismo.ch/de/my-product/agriturismo-val-dosola-5/

• Torrente Osola Val d Osola

Na Daghei di Dentro wandelen wij langs de Torrente Osola terug naar Brione. Regelmatig hebben we de smaragdhagedis gezien met zijn smaragdgroene kleur en blauwe onderkin. In Brione is het nog even wachten op de bus die ons verder het dal inrijdt. Vervolgens gaat het verder stroomopwaarts langs de Verzasca richting Gerra.

• Kerk van St. Johannes de Evangelist Gerra

De kerk van Gerra is gewijd aan St. Johannes de Evangelist. In 1817 werd de kerk verwoest door een overstroming. Het werd in 1819 herbouwd. Gerra wordt voor het eerst vermeld in 1387 en behoorde toen tot de enclave Brione. In 1742 scheidde Gerra zich af van Brione en ontstond de parochie Gerra. Het oudste huis in Gerra dateert uit 1470, de molen van Gerra is uit de 16e eeuw.

• Le Case Nuove

Gerra is het startpunt van onze wandeling die geschikt is voor iedereen, van ervaren wandelaars tot families. De sagen-rondweg begint in Gerra Verzasca, bushalte “Al Ponte”. De sagenweg staat aangegeven met het bruine bordje waarop een vos staat afgebeeld en leidt door een aantal prachtige gehuchten. Voor een picknickplaats onderweg is gezorgd. Wij eindigen de wandeling bij de hangbrug bij hotel Ai Piee voor Brione bergopwaarts gezien.

Voor diegene die dan nog verder willen wandelen is er aansluitend de BoBosco wandelroute.

• Cascata d'Efra

Zodra we het dorp binnenrijden staat voor in het dorp, bergopwaarts gezien, de watermolen van Frasco aan de Efra waterval. Hij ontspringt op ruim 1800m hoogte uit Lago d’Efra iets onder de top van de 2600m hoge Cima D’Efra.

• Kerk van San Bernardo d'Aosta Frasco

De dorpskerk St. Bernhard van Frasco in het Verzasca dal is gebouwd op de fundamenten van een kerk uit de 14e eeuw. De huidige kerk dateert uit 1868. Op de kerktoren uit 1880 staat een geel merkteken uit 1951, net onder het uurwerk van de toren. Dit is het punt tot hoe hoog de sneeuw van een lawine in 1951 kwam en die aan vijf mensen uit het dorp het leven heeft gekost. Achter de kerk, op het kerkhof is de kruisweg van Jezus uitgebeeld.

 

 

 

• Frasco Verzasca hangbrug

De hangbrug over de Verzasca rivier achter de kerk is een aanwinst voor het dorp en bergwandelaars die het Verzasca wandelpad, aangeduid met nummer 74, gaan lopen. Het loopt van Sonogno naar Locarno, de wandelafstand is in twee etappes verdeeld en heeft een lengte van 35 km. We verlaten het idyllische dorpje Frasco en rijden naar het laatste dorp in de Vallei Sonogno.

• Bakoven met Chiesa di Santa Maria Lauretana

Het dal eindigt voor gemotoriseerd verkeer in het dorp Sonogno (918m), dat omgeven is door o.a. de Cima di Cagnoi (2548m), Monte Zucchero (2736m) en de 2434m hoge Cima di Cazzai. Een oude bakoven in de kern van het dorp is nog steeds in bedrijf. De parochiekerk achter de bakoven werd tussen 1852 en 1854 gebouwd. Het Vall Verzasca splitst zich links in Sonogno in westelijke richting in Vall Redòrta en rechts in noordelijke richting gaat het naar Vall Vegornèss vanwaar de Verzasca rivier zijn oorsprong kent.

• Froda Val Redorta

Wij verkennen het dorp en wandelen bij de speeltuin richting Froda, passeren de Redòrta rivier en klimmen gestaag bergopwaarts. Gemoedelijk wandelen we over het bospad richting La Froda, die we na een stevige klim voor ons zien opdoemen. We maken enkele foto’s en wandelen over de secundaire rijbaan terug naar het dorp. Waar we langs de Verzasca wandelen richting Cabiói een nederzetting op 1079m hoogte in de Vegornèss vallei.

• Sonogno richting Cabioi

De kleine nederzetting Gabioi, gelegen op een hoogte van 1079m, ligt in de verre uithoek van de Verzasca vallei dat hier Val Vegornèss gaat heten. Met zijn compacte kern van boerderijen is het een karakteristieke enclave in een wilde en stenige omgeving, omringd door steile bergwanden.

• Cabioi

Het pittoreske gehucht Cabiói is eenvoudig te bereiken, want het stijgt slechts langzaam. Na Cabiói slingert de Verzasca door het wild romantisch dal verder, het dal wordt smaller en smaller, de natuur wilder en wilder. De Capanna Barone stond 4.40 uur aangegeven vanaf Sonogno en het is vanaf Cabiói nog 1100 hoogtemeters klimmen en 3.35 uur wandelen. Na ongeveer 3km eindigt de onverharde weg en hebben we Cabioi bereikt. Ook de Verzasca mountainbike route met nr. 399 eindigt hier. Het kerkje in Cabioi is gewijd aan de heilige Theresia. Een interessant dal dat we zeker nog een keer gaan bezoeken. In herfsttooi zal dit dal zeker zo mooi zijn als in de zomer. Bovendien zul je er dan geen toeristen massa aantreffen die verkoeling zoekt in het water.

• Lago di Vogorno en Lago Maggiore

Mergoscia ligt vooraan in de Verzasca-vallei, het ligt op de westelijke helling boven het Vogorno meer. Het meer wordt afgebakend met de bekende stuwdam uit de actie film van James Bond “Golden Eye”. Vanuit Mergoscia hebben we een prachtig uitzicht over de het Vogorno meer met stuwdam, het daarachter liggende Lago Maggiore en de top van de besneeuwde Monte Tamaro en Gradicciòli. 

• Mergoscia-Benitt

Door de zonnige ligging op deze westelijke helling worden op de 800m hoge enclave druiven verbouwd. Het Blauburgunder ras, oftewel Pinot noir onder de wijnkenners is een veel voorkomend ras op deze hellingen. Nu is Mergoscia een populaire vakantie bestemming geworden, zo vroeg in het jaar rond april-mei lijkt alles uitgestorven. Mergoscia wordt ook maar door een aantal personen permanent bewoond de meeste huizen moeten gezien worden als een tweede verblijf of vakantiewoning. Samen met de omliggende gehuchten Busada, Lissòi, Bennit en Ropiana is Mergoscia een zelfstandige gemeente.

 

• Mergoscia Posta

Het behoord tot het district Locarno van waaruit het met de bus gemakkelijk te bereiken is met lijn 312. Deze lijnbus eindigt op Merggoscia Posta, voor de Parochiekerk van de heiligen Carpoforo en Gottardo. De kerk werd in 1338 al gedocumenteerd en pas in 1354 ingewijd.

• Parochiekerk Mergoscia Santi Carpoforo en Gottardo

De klokkentoren uit 1697 is verbonden met de kerk door een portiek. Het hoogaltaar in neoklassieke stijl dateert uit 1828. De twee kleine zijkapellen dateren uit de zestiende eeuw en hebben fresco’s in stucwerklijsten. Met uitzondering van Bennit hebben alle andere gehuchten een eigen Oratorium. Het kleine zeer eenvoudige oratorium S. Antonio in het dorpsdeel Rivapiana werd in 1827 gebouwd. De fundamenten stammen mogelijk uit de vroege 17e eeuw. Het massieve atrium werd er in 1890 aangebouwd. Het oratorium S. Antonio in Mergoscia-Ropiana was gesloten, alle andere oratoriums en de parochiekerk in Mergoscia zijn geopend.

 

• Mergoscia-Busada Oratorio di S. Vincenzo

Het oratorium S. Vincenzo in het gehucht Busade werd in 1753 ingewijd en heeft prachtige fresco’s en een houten Maria beeld van een onbekende kunstenaar. Het werd in 2007 grondig gerestaureerd. Het oratorium Madonna di Re in het dorpsdeel Lissói dateert uit 1874 en werd door de lokale bevolking gebouwd. Een groot atrium met kruisgewelf bedekt de ingang van het oratorium. Door de dorpen wandelend valt een prachtig woning van droog gestapelde stenen op dat gedateerd is 1424, het is bewoond zoals het informatie bordje aangeeft en dus alleen van de buitenkant te bezichtigen.

• Mergoscia vanaf de weg om de tunnel

Mergoscia is een prachtig startpunt voor tal van mooie bergwandelingen. Een cultuur- en natuurpad is een nieuwe toeristische attractie. Wandelingen verder het dal in richting Corippo of beklimming van de Cimetta zijn leuke bergwandelingen. De berghutten in deze omgeving, waaronder Capanna Grotto Monti di Lego staan onder berghutten vermeld.