VALLE MAGGIA
Maggia Valle Maggia
VALLE MAGGIA
CENTOVALLI
In Ponte Brolla splitst het Maggia dal zich al, links naar het zuidwesten in het Centovalli en rechts naar het noordwesten het doorgaande Maggiadal. Ponte Brolla is een buurtschap ten noordwesten van de stad Locarno vooraan in het Maggia dal, precies op het punt waar het Centovalli en het Maggiadal samenkomen en erboven, op een strategische stelling, de ruïnes van del Castelliere. Bij Ponte Brolla verlaat de rivier de Maggia het Maggiadal door smalle rotsspleten met grillige rotsformaties. Stroomafwaarts komt de Maggia dan samen met de Melezza rivier uit het Centovalli. De rotsspleet wordt overspannen door een hoge Romeinse boogbrug (ponte), waaraan het buurtschap zijn naam ontleent. De rotswanden onder de brug zijn geliefd bij klifduikers. Stroomopwaarts langs de Melezza rijden we in westelijke richting via Tegna, Verscio en Cavigliano het Centovalli in.
In Cavigliano splitst het Onsernone vallei zich in noordwestelijke richting af van het Centovalli. De Sint-Michielskerk in Cavigliano dateert uit de late middeleeuwen, het is een rechthoekig gebouw met een koor. Langs de muren bevinden zich enkele kapellen uit 1875. De klokkentoren dateert uit 1674 en werd in 1876 verhoogd. Wij rijden het Centovalli verder in en iets voor Intragna passeren we de Isorno, waarna we stroomopwaarts langs de Melezza richting de Italiaanse grens rijden met de trein, want in het Centovalli rijdt alleen een trein als openbaar vervoer.
Het dorp Intragna is met name bekend om zijn 65m hoge kerktoren van de Gotthardkerk, tevens is deze toren de hoogste kerktoren van Tessin. Het dorp Intragna staat op een rots waar de Melezza en Isorno samenkomen ondanks dat het een klein dorp is, heeft het een rijkdom aan bezienswaardigheden waaronder o.a.; het regionale museum, de Gotthardkerk en de oudste romeinse boogbrug van de vallei.
Het dorp Intragna is met name bekend om zijn 65m hoge kerktoren van de Gotthardkerk, tevens is deze toren de hoogste kerktoren van Tessin. Het dorp Intragna staat op een rots waar de Melezza en Isorno samenkomen ondanks dat het een klein dorp is, heeft het een rijkdom aan bezienswaardigheden waaronder o.a.; het regionale museum, de Gotthardkerk en de oudste romeinse boogbrug van de vallei.
Romeinse boogbrug (voorbij dorp links) uit 1578, deze blijkt de oudste romeinse boogbrug te zijn uit deze regio. De bekende Centovallibaan kruist hier de Isorno rivier over het 80m hoge spoorwegviaduct. Een treinrit met de Vigezzina-Centovalli-Bahn zoals de originele benaming luidt, is een grensoverschrijdende belevenis op zich, de trein passeert namelijk ruim 80 viaducten en bruggen. De trein verbindt het Italiaanse Domodossola met het Zwitserse Locarno. Een aantal bergdorpen zijn enkel met een kabelbaan of te voet te bereiken. Langs de doorgaande weg door het Centovalli richting Italië tellen we al gauw een dertigtal goederen kabelbaantjes naar hoger gelegen dorpen en gehuchten, die enkel te voet bereikbaar zijn. Het idyllische Rasa in Centovalli is een van de laatst overgebleven autovrije dorpen in Ticino. Rasa, gelegen in het zuiden van de vallei op 896m hoogte is alleen te voet bereikbaar of via de kabelbaan vanuit Verdasio, ver verwijderd van de hectische levensstijl van onze samenleving. Op de 1e dinsdag van de maand is de kabelbaan gesloten voor onderhoud. Rondom het kerkje gewijd aan Sint-Anna, uit begin 1700, staan nog enkele oude adellijke woningen. Een wandeling via Terra Vecchia, door het oude gehucht Bordei naar het mooie Palagnedra is zeker een aanrader. De nederzetting Bordei heeft een middeleeuws oorsprong en werd voornamelijk gebouwd uit natuursteen. Vervolgens rijden wij verder bergopwaarts over de Centovallibaan, vergezeld aan de ene zijde de doorgaande rijbaan Via Centovalli en aan de andere zijde de Melezza rivier, die uit het hoger gelegen Lago di Palagnedra komt. Langs het langgerekt meer eindigen we op Zwitsers grondgebied in Camedo het laatste dorp voor de grens met Italië. De populaire wandelroute Via del Mercato loopt van Camedo naar Intragna, over het oude muilezelpaden en romeinse boogbruggen. Het oratorium van San Lorenzo in Camedo werd gebouwd in de 17e eeuw. In 1725 werd het portiek in Toscaanse stijl toegevoegd met boven het portaal de patroonheilige, een oude fresco maar we hebben ze wel beter gezien uit die tijd. Een werk van Giuseppe Maria Pancaldi hangt boven het altaar met de afbeelding van St. Lawrence. Het dorp Camedo is op een zuidelijke terrashelling gebouwd en ligt 549m boven de zeespiegel. Het voormalig grensdorp is een populaire bestemming voor wandelaars dankzij het treinstation van de Centovallibaan.
PALAGNEDRA (CENTOVALLI)
Langs de weg vanaf de stuwdam naar het gehucht Palagnedra staan merkwaardige ijzeren sculpturen van de kunstenaar Alain Garnier. Palagnedra en Bordei zijn eenvoudig met de auto via een aantal haarspeldbochten te bereiken. De hostel van Palagnedra staat midden in het typische rustig gelegen Ticiner bergdorpje in de Centovalli-vallei. Het ligt op een zonnig breed plateau op 656m boven zeeniveau.
Tegenover de Ostella van Palagnedra gaat een vrij steil wandelpad naar de Niuum-molen van Palagnedra, het schijnt de enige watermolen te zijn waar de complete houten molen nog in tact is. De molen werd gebouwd in 1856, zoals blijkt uit de datum op de stenen latei boven het raam. Aan de buitenzijde is het externe waterwiel zeker aan restauratie toe bovendien is het al een tijd geleden dat het wiel door water werd voortbewogen. Typerend voor Palagnedra zijn nog enkele patriciërs huizen.
Het Casa Mazzi huis met familiewapen werd gebouwd door Petronio Mazzi (1681-1753).
De betoverende San Michele kerk, met uitzicht op de Centovalli-vallei, staat buiten de dorpskern op een heuveltop en is gewijd aan de aartsengel Michaël en werd gebouwd tussen 1640-1732.
De meest waardevolle kunstschatten van de kerk zijn bewaard gebleven in het oude koor rechts van het hoofdaltaar het zijn een aantal prachtige fresco’s uit de 15e eeuw. Het was de moederkerk van het Centovalli-vallei en werd voor het eerst in 1231 in een document vermeld. De huidige kerk stamt gedeeltelijk uit de 15e en 17e eeuw en in 1731 vond een verdere renovatie plaats zoals aangeduid op de voorgevel. De klokkentoren naast de kerk dateert mogelijk uit de late middeleeuwen. Direct naast de kerk staat de pastorie en aan de andere zijde van de kerk ligt het kerkhof met de naam Mazzi als de meest voorkomende naam op de grafstenen. In Palagnedra heb je een prachtig uitzicht op de spoorlijn in de Centovalli-vallei, het kunstmatige stuwmeer en de dam ervan. De afstand vanaf het treinstation Palagnedra in Centovalli naar het gehucht Palagnedra bedraagt ongeveer drie kilometer en is in een klein uurtje te wandelen. Het station Palagnedra ligt aan de Centovalli-spoorlijn van Domodossola in Italië naar het Lago Maggiore, Locarno in Zwitserland.
BORDEI (CENTOVALLI)
Bordei ligt evenals Palagnedra, Rasa en Terra Vecchia genesteld tussen heuvels hellingen en kleine valleien in de Centovalli-vallei. Het is evenals Palagnedra via een smalle asfaltweg met vele haarspeltbochten te bereiken. Evenals Rasa en Terra Vecchia is ook Bordei, dit in tegenstelling tot Palagnedra, afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. De nederzetting dateert uit de middeleeuwen. De emigratiegolf van Bordei, leidde tot het verval van het dorp. Maar de meeste gebouwen zijn dankzij de wederopbouwwerkzaamheden van de stichting Terra Vecchia bijna volledig gerestaureerd. Aan het eind van het dorp hebben we zicht op Terra Vecchia en Rasa waar we een jaar geleden zijn geweest, toen met de kabelbaan. De kabelbaan van Bordei naar Terra Vecchia is al jaren niet meer in gebruik.
De huizen bestonden voornamelijk uit natuursteen waarvan de ramen omlijst werden met witte kalksteen. De Osteria van Bordei is in stijl gerenoveerd, het oudste deel van het gebouw dateert uit de 16e eeuw. Op het schaduwrijke terras is het genieten van het prachtige, stille en natuurlijke landschap. Naast het restaurant van Bordei staat de Petrus en Paulus kerk met een prachtig plafondfresco.
Verder wandelen we door het dorp en lezen de geschiedenis van het wilde varken van Bordei naast de waterbron met het bronzen varken. Vervolgens rijden we met de auto terug en zijn we maar al te blij dat we deze wandeltocht niet te voet hebben afgelegd afgelopen jaar. Van Rasa naar Terra Vecchia, Bordei en Palagnedra is een pittige wandeling, bovendien heb je in Palagnedra geen halteplaats van het openbaar vervoer. Wel is er een halteplaats waar je kunt wachten tot er iemand naar beneden rijdt en dan maar hopen dat diegene je mee kan nemen.
VALLE ONSERNONE
Loco watermolen
VIA DELLE VOSE (LOCO-INTRAGNA)
De kerk van San Remigio in Loco, al gedocumenteerd in 1228, werd begin van de 16e eeuw volledig herbouwd, de klokkentoren dateert uit 1506, en staat aan het begin van het dorp. De watermolen aan het eind van het dorp staat onder de Onsernone vallei beschreven. Jaren later besluiten we om vanuit Loco het muilezel-pad te wandelen naar Intragna. Loco hadden we enkele jaren geleden al bekeken.
Door een weelderige groene omgeving wandelen we over een eeuwen oud muilezel-pad dat het Onsernone vallei verbindt met de Centovalli vallei. Het was eeuwen geleden de enige doorgangsroute tussen de twee valleien en Locarno. Buiten de pittoreske nederzettingen loopt het wandelpad vrijwel volledig over natuurlijke paden. Het muilezel-pad dateert van voor de 16e eeuw. Hoofdzakelijk werd het gebruikt door mensen die naar de markt gingen of kuddes met dieren naar de alpenweiden brachten. In de 18e en 19e eeuw werd het pad ook door vrouwen uit de Onsernone-vallei gebruikt, die de metershoge bundels stro en pakketten vol strohoeden, bedoeld voor de mode-industrie in Italië en Frankrijk, naar de markt brachten.
Vervolgens wandelen we over en langs de woonerven terug langs de kapel op Niva di dentro richting de Niva brug, waar we de Isorno rivier passeren. Het oratorium in Niva is gewijd aan St. Johannes van Nepomuk, de beschermheilige van bruggen en waterwegen. De kapel is gebouwd in 1680. Dankzij een geschrift uit 1269 weten we dat het Onsernone-vallei in de middeleeuwen al over een brug toegankelijk was. In 1978 werd de stenen boogbrug uit de 16e eeuw door het hoge water weggespoeld. Er werd door de militaire genietroepen een noodbrug gebouwd om het muilezel-pad toegankelijk te houden. In 2016 werd de huidige brug geplaatst. Na de brug gaat de wandelroute stijgen zowel voor de mensen die in Intragna zijn gestart als ook zij die in Loco zijn begonnen.
Tegenwoordig wordt deze prachtige wandelroute alleen nog als wandelpad gebruikt, door toeristen, bewoners. Intragna en Loco, vertrek- en eindpunt van de wandelroute, zijn twee goed bewaarde dorpen met goed bewaarde kerken en centra. De Centovalli spoorlijn brengt je van Locarno naar Intragna en lijnbus 324 brengt je vanuit Locarno naar Loco. Wat je beginpunt ook is voor deze wandeling, je moet dalen maar ook stijgen. Onze voorkeur gaat uit naar Loco om te starten en we wandelen via de nederzettingen Rossa, Niva, Vosa’s en Pila naar Intragna. Nabij Rossa kijken we nog even achterom naar Loco en wandelen door Rossa dat al een vrij nieuwe bebouwing heeft en vinden de aanwijzing “Via delle Vose” om af te dalen richting Niva. Het goed gemarkeerde pad leidt door het berken-, kastanje- en beukenbos via het gehucht Niva heuvelafwaarts richting de Niva-kloof.
Vervolgens wandelen we over en langs de woonerven terug langs de kapel op Niva di dentro richting de Niva brug, waar we de Isorno rivier passeren. Het oratorium in Niva is gewijd aan St. Johannes van Nepomuk, de beschermheilige van bruggen en waterwegen. De kapel is gebouwd in 1680. Dankzij een geschrift uit 1269 weten we dat het Onsernone-vallei in de middeleeuwen al over een brug toegankelijk was. In 1978 werd de stenen boogbrug uit de 16e eeuw door het hoge water weggespoeld. Er werd door de militaire genietroepen een noodbrug gebouwd om het muilezel-pad toegankelijk te houden. In 2016 werd de huidige brug geplaatst. Na de brug gaat de wandelroute stijgen zowel voor de mensen die in Intragna zijn gestart als ook zij die in Loco zijn begonnen.
Het muilezel-pad heeft de benaming van deze twee Vosa’s gekregen “Via delle Vose”. Het bordje met aanwijzing Intragna voor het dorp negeren we en wandelen het dorp binnen. We maken een aantal foto’s en merken dat de kabelbaan in bedrijf is, deze dient enkel voor de bewoners om naar de overzijde van het ravijn te komen, om boodschappen te halen.
Langs de wasplaats wandelen we de nederzetting binnen en maken een praatje met een stel dat Duitse taal machtig is en daar met veel plezier woont gedurende de zomermaanden. Vervolgens wandelen we aan de andere zijde de nederzetting weer uit en bereiken dan het Oratorium van de Madonna del Buon Consiglio (Oratorium van de Heilige Maagd van Goede Raad).
Hier nuttigen we onze meegebrachte lunch en lezen het bord aan de gevel, waarop staat dat de sacristie in zeer slechte staat verkeerd en het dak vervangen moet worden, iedere gift is welkom met een app, gevolgd door: hartelijk dank voor uw vrijgevigheid. Wij maken nog een aantal foto’s en wandelen door richting La Píla de volgende enclave op onze wandelroute. We gaan langs het schoolgebouw in Pila, dat aangeeft dat het een behoorlijk dorp moet zijn geweest in voorgaande jaren. Pila is een oude nederzetting met een charmante groep rustieke huizen met stenen daken genesteld te midden van weiden en boomgaarden, vervolgens wandelen we langs de wasplaats de nederzetting uit. Dan volgt de aanwijzing Intragna 50 minuten rechtsaf of Intragna 25 minuten rechtdoor, we kiezen voor het laatste en wandelen richting Intragna, waar we nog even nagenieten op een rots met zicht op Intragna en de Pedemonte vlakte. Hier genieten we van het weidse uitzicht en dromen nog even van dit typische plattelandscultuur van Tessin, met zijn door de natuur geplaveide muilezelpaden en afgelegen nederzettingen, gebouwd van droog gestapelde granieten stenen. Het zeven kilometer lange traject is een aangename, schaduwrijke wandeling waar men zeker een halve dag voor uit moet trekken, wil men alles goed bekijken. De dorpen, kapellen en kerken zijn zeker een bezoekje waard. Wij wandelen langs het 19e-eeuwse oratorium van Sacro Cuore Intragna binnen en wandelen via de parochiekerk van Intragna, die gewijd is aan San Gottardo, richting de Centovalli-Bahn. Op het plein voor de kerk dwalen onze gedachten even 200 jaar terug, naar de vrouwen uit de Onsternone-vallei die hier op het marktplein hun bundels stro en pakketten vol strohoeden, bedoeld voor de mode-industrie in Italië en Frankrijk aan de man brachten. In de parochiekerk van Intragna hangen nog steeds 19e -eeuwse schilderijen en is het binnenin rijkelijk versierd met relikwieën. De 65 meter hoge klokkentoren is de hoogste klokkentoren in de regio Tessin. Intragna is afgeleid van het Latijnse “Intra amnes” dat tussen twee rivieren betekend: Isorno en Melezza. Rest ons nog een kop koffie halen in het “Hotel Ristorante Stazione” dat we sterk kunnen aanbevelen vanwege zijn prachtig uitzicht over de Pedemonte vlakte tot aan het Lago Maggiore. Even later arriveert de trein van de Centovalli-Bahn welke ons terugbrengt naar Locarno en we terug kunnen kijken op een mooie dag.
VALLE DI VERGELETTO
Tussen Russo en Crana, bij Ponte Oscuro passeren we de Ribo rivier dat uit het hoger gelegen dal van de Onsernone vallei komt, Valle di Vergeletto. Vergeletto ligt samen met Gresso in het bovenste deel van Valle di Vergeletto en zijn zeker een bezoekje waard. Het oratorium van Sant'Orsola in Gresso dateert uit 1703. Wij stappen uit de bus in Gresso en besluiten te wandelen naar Vergeletto. De wandeling staat een klein uur aangegeven en moet dus te doen zijn.
De molen van Vergelettto is de laatste molen welke nog in bedrijf is. Tot de 19e eeuw waren er vijf molens in bedrijf na de aanleg van de weg is hun belang verloren gegaan. De oude romeinse boogbrug over de Ribo rivier is een plaatje op zich. Maar ook hier is weinig onderhoud en krijgen de bomen in de muren te veel vrij spel. De valleien aan de zuidkant van de Alpen staan bekend om hun steile bergwanden. Hetgeen betekent dat er op sommige wandelwegen over een afstand van een kilometer men al gauw rekening moet houden dat men 600- tot 800 hoogtemeters moet overwinnen.
Aan het eind van het Vergeletto-dal op 1300m ligt aan de noordzijde van het dal, de steengroeve Vergeletto. De kabelbaan in Zott brengt u naar de hoger gelegen Salèivallei, de berghutten van deze omgeving Capanna Salèi en Capanna Alpe Arena staan beschreven onder berghutten Tessin op deze website. Het zijn allen prachtige dalen met karakteristieke dorpen, pittoreske stenen huizen en vele, vele kilometers aan wandelwegen, die mooie schilderachtige, maar ook culturele schoonheden bieden.
MAGGIADAL (VALLE MAGGIA)
Een volgende dag rijden we rechtstreeks met de bus het Maggiadal in, het magische dal, stroomopwaarts langs de 56 km lange Maggia Rivier. De Maggiavallei, in strikte zin genomen, strekt zich uit van Ponte Brolla tot Bignasco, waar het dal een naamsverandering krijgt en Val Lavizzara gaat heten. Het is een adembenemende mooie regio, met zijn talrijke zijdalen dat zich een weg baant langs deze hoge steile rotswanden. De Maggia ontspringt uit het hoger gelegen Lago del Narèt bij de pasovergang Passo del Narèt naar het Bedretto dal aan de Nufenenpass. Vele wandelwegen zijn oude pelgrimswegen, romeinse wegen, oude handelsroutes, uitgehouwen stenen paden, die leiden over imposante romeinse bruggen en door smalle pittoreske stenen dorpjes met stenen daken. Het eerste dorp na Ponte Brolla in het Maggiadal heet Avegno.
AVEGNO (VALLE MAGGIA)
Een dorpswandeling door dit karakteristieke pittoreske dorp met stenen huizen leer je meer over de interessante dorpsgeschiedenis van Avegno. De oudste woningen staan in Avegno di Furi, grofweg het hoogstgelegen gedeelte van Avegno aan de bosrand met de vele kastanjebomen.
In het oude centrum van het dorp de kerk, de centrale wasplaats en een wijnkelder met vaten en persen. Hier staan de huizen aaneen gestapeld, heb je smalle doorgangen vaak maar een persoon breed. Na het passeren van de bergbeek die Avegno doorkruist wandelen we aan de andere zijde van de bergbeek naar de doorgaande weg en bereiken we de parochiekerk van heiligen Luca en Abondio, half verscholen achter het stadhuis.
De kerk werd gesticht in 1250, verbouwd in de 16e eeuw en verhoogd in 1857 en heeft een romaanse bouwstijl. Door Avegno maken we nog enkele foto’s en verlaten het dorp aan de noordzijde langs het oratorium van St Anna. Via de hangbrug overbruggen we de Maggia en langs Gordevio aan de overzijde van de Maggia, bereiken we het dorp Maggia in het gelijknamig dal.
MAGGIA (VALLE MAGGIA)
Blikvanger vooraan in het dorp Maggia is de Madonna delle Grazie kerk. De katholieke kerk werd gebouwd in de 15e eeuw op de plaats waar een kleine kapel heeft gestaan. In de 16e eeuw werd de sacristie toegevoegd. In de 18e eeuw werd het schip doorgetrokken en werden de zijportieken aangebouwd. In de 19e eeuw volgde het portiek aan de voorgevel, de kerk heeft een houten balkenplafond. De fresco’s dateren uit 1527. De kerk is op woensdag, donderdag en vrijdag geopend van 15.00 uur - 17.00 uur en de eerste zaterdag van de maand ook van 15.00 uur - 17.00 uur. Vervolgens lopen we naar het dorp Maggia waar we op verkenning uitgaan.
De Pioda kapel en Salto brug trekken onze aandacht. Een wandelroute, de Giro della Valle del Salto (611) van ca. 9 km begint aan de linkerzijde van de Maggia en voert langs wijngaarden en kastanje bossen naar de kapel Santa Maria della Pioda iets boven de Salto waterval. De kapel is gebouwd in de late middeleeuwen, bovendien heb je vanaf de kapel een weids uitzicht over het dorp Maggia en zijn vallei. We wandelen terug naar het dorp en zien de Kerk van San Maurizio staan.
Een imposante trap met 99 treden leidt naar de kerk. San Maurizio heeft een dominante positie op de heuvel boven het dorp Maggia, het is tevens de oudste kerk van de vallei. Vele renovaties volgden en de huidige vorm dateert uit 1855. In het Maggiadal zijn veel hangbruggen over de deels zeer brede Maggia. De modernste versie van deze hangbruggen is die in Maggia zelf. De 120m lange hangbrug werd gebouwd in 2018 ter vervanging van de oude Nepalese hangbrug die totaal versleten was. Het verbindt Maggia met Moghegno aan de andere zijde van de Maggia rivier. De kerk in Moghegno is geweid aan de Heilige Maagd van Assumptie. We vervolgen de wandelroute en bereiken niet veel later Coglio over de oude kantonnale rijbaan.
COGLIO (VALLE MAGGIA)
Coglio ligt op een hoogte van 357m boven zeeniveau. Het heeft een rijke voorgeschiedenis want het is al gedocumenteerd in 1237. De parochiekerk van Madonna del Carmelo dateert uit de 17e eeuw, het barokke knekelhuis achter de kerk uit 1765, deze is rijkelijk versierd met fresco’s. Coglio heeft een plattelandscultuur. Over de oude kantonnale weg bereiken we Giumaglio het is evenals Coglio een leuk dorp maar het heeft geen ziel meer.
Door de aanleg van de nieuwe kantonnale weg, die om de dorpen is aangelegd zit er geen leven meer in de dorpen. Een plaatselijk garagebedrijf had waarschijnlijk geen toekomst meer, het hotel bij de brug staat er haveloos bij en voor een buurtsuper moeten we kilometers rijden. Hier en daar kom je nog een Grotto tegen mensen proberen toch ergens nog iets te verdienen. Wij passeren de Riale di Giumaglio en bereiken het volgende dorp Giumaglio.
GIUMAGLIO (VALLE MAGGIA)
De waterval Pózz Fróda Giumaglio trekt onze aandacht. Bij de mooie waterval, zittend op enorme keien nuttigen we onze meegebrachte lunch en genieten van het kletterende kristalheldere water. De parochiekerk van Giumaglio is gewijd aan Santa Maria van Assunta, De oorspronkelijke kerk van Giumaglio zou dateren van voor de 15e eeuw, omdat uit een oud document uit 1407 blijkt dat een weldoener eigendommen heeft geschonken aan de kerk. Na een grondige restauratie in 1991 werd de kerk heropend in 1993 en werd het nieuwe altaar in 1995 ingezegend.
Wij wandelen verder door het dorp en maken nog een aantal foto’s en wandelen dan naar de hangbrug van Giumaglio. De hangbrug van Giumaglio over de Maggia delta is een wandel Highlight op zich, de totale lengte van de overspanning is maar liefst 248m. De brug werd gebouwd in 1997 en bestaat uit twee delen. Vervolgens gaat we verder stroomopwaarts langs de Maggia en wandelen we naar Someo.
SOMEO (VALLE MAGGIA)
Someo is gelegen op een hoogte van 369m. De parochiekerk van de Heiligen Placido en Eustachio werd gebouwd in 1586. Opvallend is de klokkentoren met achthoekige barokke bovenbouw die dateert uit 1789. De kerk is gesloten maar het portiek met fresco’s waarin veel indigo blauw is verwerkt is op zich al heel bijzonder.
We wandelen verder door het pittoreske dorp met zijn smalle steegjes en kleine steenhuizen met stenen daken, waartussen hier en daar ook nog een palmboom staat te bloeien. We passeren een bergbeek die het dorp doorkruist, waarna we nog een aantal traptreden klimmen om in het boven-dorp te komen, daarna weer dalen we weer af naar de oude kantonnale weg om langs de Nuova kapel het dorp te verlaten. De kapel dateert uit het midden van de 14e eeuw, de fresco’s zijn van latere leeftijd, namelijk uit 1851. We rijden vervolgens met de bus verder naar Cevio.
CEVIO (VALLE MAGGIA)
Cevio is de hoofdstad van het district Valle Maggia. De verschillende historische gebouwen in Cevio getuigen van een bloeiend verleden. Om het ambachtelijke erfgoed en de historische documenten beter te beschermen werd er in 1963 het Etnografisch Museum Valle Maggia opgericht in Palazzo Franzoni. Het plechtige zeventiende-eeuwse Palazzo Franzoni werd in 2002 volledig gerenoveerd. We wandelen door het fotogenieke dorp, in noordelijke richting langs het museum tot de parochiekerk van Cevio San Giovanni Battista, oftewel de parochiekerk gewijd aan Johannes de Doper.
Cevio is de oudste parochie in het Maggiadal, zeker van voor de 13e eeuw, een eerste vermelding dateert uit 1253. De parochiekerk staat op een verhoogd terras, zowel het portaal als de kerk hebben 17e -eeuwse fresco’s. De hangbrug over de Maggia nabij de schietbaan in Cevio is verboden terrein en niet meer toegankelijk (2023), hiermee moet u rekening houden als uw wandeling over deze brug is gepland. Na Cevio gaan we met de bus terug naar Locarno. Een volgende dag rijden we vanuit Cevio in westelijke richting de Campovallei in. Het eerste gedeelte wordt ook wel de Rovanavallei genoemd.
VALLE DI CAMPO (VALLE MAGGIA)
VAL ROVANA
Bij de ingang van de Rovanavallei, op de noordoever van de gelijknamige rivier, staat de kerk van Rovana, ook wel Santa Maria del Ponte genoemd. De Barokke kerk werd gebouwd in 1651, eeuwen later vergroot en de meest recente restauratie was in 1947-1953. Bij deze laatste restauratie zijn ook de fresco’s en het stukwerk weer in hun oude glorie hersteld. De Barokke Rovana kerk is een van de rijkste aan stucwerkversieringen van de gehele vallei. In het dorp maken we nog enkele foto’s waaronder van de oude wasplaats. Iets verderop bereiken we Boschetto, ook wel het bos van Cevio genoemd. Het Oratorium van S. Antonio Abate, werd gebouwd in 1673 en bevindt zich op een centrale positie binnen de kern van Boschetto. Op de toegangsdeur staat de data 1645/1945 te lezen, waarschijnlijk momenten waarop restauratiewerkzaamheden werden uitgevoerd. Het volledig dorp Boschetto staat onder monumentenzorg en is de kleinste enclave in de Maggiavallei.
Valle di Campo kent nog een aantal kleine nederzettingen. Linescio gelegen in het onderste deel van Valle di Campo is een van de eerste gehuchten die we bereiken. Linescio heeft een eigen parochiekerk gewijd aan San Remigio. De parochiekerk werd in 1640 gebouwd en is herbouwd begin 1800. Het Valle di Campo wordt vergezeld door de Rovana di Campo rivier die van hoger gelegen delen uit Italië stroomt. Net als zovele dorpen in het Maggiadal valt ook Linescio onder bescherming van het Zwitsers natuur- en cultureel erfgoed. Bij Cerentino in het Valle di Campo splitst het dal nogmaals en gaat in noordwestelijke richting Valle di Bosco/Gurin heten. In en om Cerentino is het zeker de moeite waard om een rondje te wandelen door de verschillende gehuchten, de zonnewijzer in Cerentino dateert uit 1764. De laatste en hoogste dorpen van Valle di Campo, bestaan uit vijf gehuchten gelegen op verschillende hoogten en grote terrassen te weten: Cimalmotto (1405m), Campo (1320m), Piano di Campo (1187m), Seccada (1094m) en Niva (955m).
De twee pittoreske dorpjes Cimalmotto en Campo zijn zeker een bezoekje waard. Wandelend door het dorp staat naast de gemeenschappelijk wasruimte in het dorp de kerk van Cimalmotto gewijd aan S. Maria Assunta. Onder het portiek van de kerk bevindt zich een groot fresco dat dateert uit 1887 en in de kerk zijn de fresco’s even zo mooi. De berghut Rifugio la Reggia staat beschreven onder berghutten. Vervolgens rijden we langs de kapel van Cimalmotto naar Campo. Langs de twee oratoria, het oratorium van San Giovanni Battista en het oratorium van Santa Maria Addolorata bereiken we de kerk van San Bernardo in Campo (Vallemaggia). Worden we in 2023 geconfronteerd met aardverschuivingen en steenlawines boven Brienz in het kanton Gaubünden, in 2000 was het dorp Gondo dat grotendeels verwoest werd door een modderlawine. Hier in Campo (Vallemaggia) vindt de laatste 100 jaar zowel een horizontale als verticale verplaatsing plaats. De kerk van Campo heeft namelijk de afgelopen 100 jaar een horizontale verplaatsing gehad van 30 meter en een verticale van 6.5 meter. Door deze aardverschuiving is Campo een van de grootste instabiele gebieden van de Alpen. Wij rijden via Piano di Campo terug naar Cerentino waar we noordwestelijk het Valle di Bosco/Gurin in gaan.
VALLE DI BOSCO/GURIN
De gelijknamige nederzetting Bosco/Gurin aan het eind van het dal, werd in de middeleeuwen gekoloniseerd door Walser bewoners. Het is ook de enige enclave in het Maggiadal waar Duits wordt gesproken. In feite woont in Bosco/Gurin een kleine Walser gemeenschap. Afgezien van de streektaal, herinneren de houten huizen en Speichers (dit zijn huizen uit die tijd die toen op zgn. “Mäuseplatten” gebouwd werden, platte ronde stenen om knaagdieren buiten de deur te houden) aan de Walser oorsprong. Bosco/Gurin is het hoogst gelegen bergdorp (1503m) van het kanton Tesssin. De goed bewaard gebleven nederzetting, bestaande uit oudere houten gebouwen en jongere stenen huizen, met zijn smalle wandelpaden in het midden van een intacte bergwereld blijven talloze bezoekers van de plaats fascineren.
De bakkerij annex postkantoor in één is haast niet meer voor te stellen in deze tijd. Het gebedshuis, aan de rand van het dorp is gewijd aan de heiligen Jacobus en Christoffel in 1253. Bij het reisbureau in Avegno wordt het prospect “Bosco Gurin e i Walser” gratis aangeboden en is zeker een aanrader (vertaald zowel in het Duits als Italiaans). De smalle steegjes door het dorp zijn rijkelijk versierd met fresco’s . In het dorp bevindt zich het Walserhaus Gurin museum waar men kan zien hoe de leefomstandigheden in het verleden waren. Het skigebied Bosco/Gurin – Grossalp ligt op een hoogte van 1480-2400m en heeft 30km aan pistes. In de zomer is Grossalp een gewild wandelgebied. De berghutten in deze omgeving staan beschreven onder berghutten Tessin op deze website. Het zijn bergdalen in het Maggiadal waar we zeker nog zullen komen.
VAL BAVONA
Na Bignasco passeren we de Bavona rivier, uit het gelijknamige Val Bavona, het wandelgebied van vandaag. We stappen uit de bus in Cavergno en wandelen over de kantonnale weg het Val Bavona in. De Bavona vallei wordt in de volksmond ook wel de verborgen parel van Zwitserland genoemd en is misschien wel een van de best bewaarde geheimen van Zwitserland. Verticale rotswanden, de vallei bezaaid met rotsblokken en woeste rivieren, dat is het Bavonadal. Generaties lang hebben mensen geleerd zich aan te passen aan deze onherbergzame regio en vindingrijk te zijn.
In het Val Bavona dat gekenmerkt wordt door zijn wildernis, is geen elektriciteitsnetwerk. Ondanks de drie krachtcentrales en stuwmeren moet men zich in het dal behelpen met zonnecellen, petroleum, kaarsen, gas uit flessen of andere hulpmiddelen. Robièi is een uitzondering hierop, de kabelbaan die wel elektrisch aangedreven wordt eindigt in San Carlo (Val Bavona), het laatste dorp van de Bavonavallei. Voor we het einde van de vallei bereiken wandelen we over de smalle rijbaan, stroomopwaarts langs de Bavona rivier, we gaan langs een aantal authentieke dorpen die allen hun eigen charme hebben bewaard. We wandelen langs tientallen kapelletjes de één nog uitbundiger versierd met fresco’s dan de ander.
Voor in het dal staat aangegeven dat de kabelbaan gesloten is, het is half mei en dan wordt er onderhoud gepleegd aan de kabelbanen. Daarom is het dal nu ook geschikt om te wandelen want veel verkeer zullen we er nu nog niet tegenkomen. De Bavonavallei is een typisch diep uitgesneden gletsjerdal, met enorme rotsblokken op de valleibodem. Veel van deze blokken zijn geïntegreerd in de droge stenen huizen (rustici). De enclaves in de vallei zijn de meest originele getuigen van hoe de nomaden vroeger leefden en de huidige bewoners hier nog steeds leven. Het is alsof de tijd heeft stilgestaan en zullen de houten lawinebarrières langs de rijbaan om het gevaar van vallende stenen te voorkomen deze grote stenen nu nog tegen kunnen houden? Wij wandelen Mondada binnen en maken enkele foto’s, de zonnewijzer geeft half 12 aan, met de zomertijd meegerekend staat hij op de juiste tijd. Aan de overzijde van het dorp is de gelijknamige Mondadawaterval.
Voor in het dal staat aangegeven dat de kabelbaan gesloten is, het is half mei en dan wordt er onderhoud gepleegd aan de kabelbanen. Daarom is het dal nu ook geschikt om te wandelen want veel verkeer zullen we er nu nog niet tegenkomen. De Bavonavallei is een typisch diep uitgesneden gletsjerdal, met enorme rotsblokken op de valleibodem. Veel van deze blokken zijn geïntegreerd in de droge stenen huizen (rustici). De enclaves in de vallei zijn de meest originele getuigen van hoe de nomaden vroeger leefden en de huidige bewoners hier nog steeds leven. Het is alsof de tijd heeft stilgestaan en zullen de houten lawinebarrières langs de rijbaan om het gevaar van vallende stenen te voorkomen deze grote stenen nu nog tegen kunnen houden? Wij wandelen Mondada binnen en maken enkele foto’s, de zonnewijzer geeft half 12 aan, met de zomertijd meegerekend staat hij op de juiste tijd. Aan de overzijde van het dorp is de gelijknamige Mondadawaterval.
Vervolgens wandelen we verder langs de stenen boogbrug naar Fontana. De watermolen is gesloten evenals het restaurant (Grotto) iets verderop langs de kantonnale route. Het oratorium van Fontana is gewijd aan de heiligen Jacobus en Filippus. Vervolgens bereiken we Sabbione.
Het Oratorium van Sabbione “de kapel van het heilig hart” blijkt gesloten waarna we het dorp verkennen. Hier maar ook elders in het dal staan nog een aantal Splüi woningen, dit zijn natuurlijke toevluchtsoorden onder rotsen, die door de mens naar eigen behoefte is ingericht.
De hangbrug over de Bavona laten we links liggen en we wandelen na Ritorto een stukje van de wandelroute Sentiero Cristallina genaamd. Deze wandelroute nr. 59 gaat via de Cristallina hut en is een regionale langeafstandswandelling die van Airolo naar Bignasco loopt. Door het bos bereiken we Foroglio gelegen op 688m dat ons een prachtig uitzicht biedt op de waterval van Foroglio.
De ruim 100m hoge waterval, komend vanuit het Val Calnègia stort zich hier achter het dorp in de Bavona rivier. Het is samen met de prachtige stenen gebouwen de toeristische trekpleister van het dal, met op de achtergrond de gelijknamige waterval is Foroglio een fotogeniek dorp. Maar ook de andere twaalf schilderachtige gehuchten verdeeld over het dal zijn zeker een bezoekje waard. In de fotogenieke dorpjes Foroglio, Ritorto en Sonlerto aan de doorgaande weg, staan nog huizen gebouwd van opgetrokken stapelstenen (droge muren, zonder cement) met leien daken, een kunstwerk op zich. Hier eindigt onze wandeling voor vandaag want in het dal moet je rekening houden met de bus-tijden anders kun je het dal niet meer uitkomen met het openbaar vervoer. De volgende dag zijn we er weer en laten we ons naar San Carlo rijden met de bus en wandelen we terug tot….In San Carlo vergaren we informatie over de Bavonavallei en verkennen het dorp San Carlo (Val Bavona). We maken enkele foto’s in het dorp en laten de kapel buiten het dorp (Prèsa) links liggen. In het 17e -eeuws oratorium in San Carlo zijn de fresco’s van de kapel uit Prèsa bewaard gebleven en hangen als schilderijen aan de muur in het oratorium. We wandelen richting de geboortekerk in Ganarint, het eerste gedeelte gaat over de rijbaan omdat een deel van het Sentiero Cristallina wandelpad is weggeslagen door een steenlawine. Door het ruige en woeste landschap dat het Val Bavona kenmerkt, bereiken we Ganarint. Tussen enorme rotsblokken staat het oratorium van de geboorte van Christus met klokkentoren en kegelvormige torenspits vlak langs de rijbaan. Het werd gebouwd in 1595 en de muren van de apsis zijn rijkelijk beschilderd in de 18e eeuw. Opvallend is dat het koor verhoogd is door vijf treden. De kerk is gesloten maar we wisten door het raam toch nog een aantal foto’s te maken. Hier vindt al sinds mensenheugenis voor het hele Bavona vallei op de eerst zondag in mei een processie plaats die eindigt in San Carlo.
Een educatieve wandeling over het vee-drijven naar de almen start in Bignasco of Cavergno en loopt via Foroglio naar de bergweiden. Het Bavona dal is een van de steilste en rotsachtigste valleien van het hele Alpengebied. Het 12 km lange Bavona dal eindigt zoals gezegd in San Carlo (Val Bavona) waar men met een kabelbaan de hoger gelegen kristalheldere bergmeren kan bezoeken aan de voet van de 3273m hoge Basodino. De Basodino is één van de mooiste Alpentoppen in Tessin. De turquoisegroene bergmeren tussen het granietmassief zijn vanaf het 1900m hoog bergstation Robièi eenvoudig te bereiken (kinderwagenvriendelijk). Vanaf Lago di Robièi loopt een goed te bewandelen rijbaan via Lago Bianco naar de 2322m hoog gelegen Lago dei Cavagnöö. Maar deze zijn nog gesloten half mei en zullen pas in juni opengaan. Wij houden dit nog te goed omdat het dalen zijn waar we zeker nog eens terugkomen.
VAL LAVIZZARA
Terug uit het Bavona dal blijven wij de Maggia weer volgen en slaan bij Cavergno linksaf in noordoostelijke richting. Het Maggia dal krijgt hier een naamswijziging en gaat Val Lavizzara heten. Het eerste dorp in de Lavizzara vallei is Brontallo dat ca. 200m hoger ligt dan de doorgaande weg, op een rotsachtig terras, vastgeklampt tegen de berghelling. Opvallend zijn de karakteristieke stallen in Brontallo, die er allemaal hetzelfde uitzien en met de opening allen een kant opstaan. Menzonio is het volgend dorp dat evenals Brontallo links van Maggia ligt (stroomopwaarts gezien) ca. 100m boven de doorgaande weg richting Peccia. Beide dorpen worden door de plaatselijke busmaatschappij aangedaan tijdens heenreis naar Fusio. (Let wel alleen tijdens de heenreis).
De St. George kerk van Brontallo dateert uit de 17e eeuw en sluit de woonwijk naar het noorden toe af, de buitengevel is versierd met een gigantische Sint-Christoffel fresco. De twee gestucte zijkapellen zijn rijkelijk versierd met Madonna aan de linkerzijde en het heilig kruis aan de andere zijde van de kerk. De grafstenen aan de buitenmuur duiden erop dat er ooit begraven is rondom de kerk. Het knekelhuis is een van de oudste gebouwen in de Maggiavallei. Het knekelhuis heeft fresco's uit de 16e eeuw. Brontallo heeft een rijkdom aan historische gebouwen o.a.; de wijnpers, de dorpsbakoven en Die Graa.
De Graa, zijn twee woningen die buiten het dorp staan vanwege het brandgevaar, ze zijn in 2004 in originele staat herbouwd. In deze woningen wordt namelijk in de maanden oktober en november, gedurende 20 dagen een vuurtje gestookt om de kastanjes die op de eerste verdieping liggen te drogen. De kastanjes werden meerder malen per dag gecontroleerd en omgedraaid. Na het drogen werden ze uit hun schil geslagen waarna ze in een droge ruimte lang bewaard konden worden. Zoals wij aardappels als hoofdgerecht hebben zijn de tamme kastanjes dat in deze streek.
Wij wandelen langs de kerk en het knekelhuis en dalen af naar de doorgaande weg die we passeren en wandelen over de Maggiakloof via de oude romeinse brug, "Ponte della merla" terug naar Cavergno en Bignasco. Het eerste gedeelte lijkt nog iets op een romeinse weg, maar al gauw wordt het wandelpad stenig en rotsig. We passeren een bergbeek en bereiken niet veel later Presa di dentro.
Na ruim een kilometer bereiken we Cavergno, via Pont Lött passeren we de Maggiakloof en wandelen langs de dala Bisa kapel het dorp binnen. De wasplaats op het plein en een oude stal uit 1372 geven aan dat Cavergno een rijk verleden heeft. De kerk gewijd aan Sant'Antonio da Padava werd gebouwd in 1682, het kreeg in de 18e eeuw de twee zijkapellen en in 1817 vond er een uitbreiding plaats van het koor. We wandelen verder door het dorp maken enkele foto’s en wandelen door richting Bignasco. Langs de Bavona bereiken we het hart van Bignasco, “Albergo Posta” , thans een restaurant en de San Michele kerk tegenover het restaurant. Achter de kerk aan het hoofd van de romeinse San Rocco-brug staat het oratorium S. Rocco dat dateert uit de 16e eeuw. Over de brug gaan we verder door het dorp en wandelen langs een opbergschuur geplaatst op muizentegels, een systeem dat we al kennen uit het kanton Wallis en Berner-Oberland. De stenen dienden ervoor dat men geen ongedierte als muizen en ratten in schuur kreeg.
Over de brug wandelen we richting station waar we een blik werpen op Bignasco, links stroomt de Bavona uit het Bavonadal en rechts stroomt de Maggia uit Val Lavizzara. Broglio en Prato-Sornico zijn evenals zovele gehuchten in de Lavizzara vallei, fascinerende gehuchten van historische waarde.
Op een informatiebord staat te lezen hoe de kern van Presa is gerestaureerd. De kilometers lange droge muren zijn door vrijwilligers gerestaureerd. Hoewel de meeste huizen nu vakantiewoningen zijn kon deze enclave zijn oorspronkelijke karakter behouden. De gezamenlijke investeringen bedroegen maar liefst 250'000 CHF. Ook een oud verwaarloosd kastanje bos van 1,4ha werd gerestaureerd en nieuw aangeplant. De eikenbomen waren belangrijk voor het voedsel van de dieren en ook deze 1ha werd in ere hersteld.
Na ruim een kilometer bereiken we Cavergno, via Pont Lött passeren we de Maggiakloof en wandelen langs de dala Bisa kapel het dorp binnen. De wasplaats op het plein en een oude stal uit 1372 geven aan dat Cavergno een rijk verleden heeft. De kerk gewijd aan Sant'Antonio da Padava werd gebouwd in 1682, het kreeg in de 18e eeuw de twee zijkapellen en in 1817 vond er een uitbreiding plaats van het koor. We wandelen verder door het dorp maken enkele foto’s en wandelen door richting Bignasco. Langs de Bavona bereiken we het hart van Bignasco, “Albergo Posta” , thans een restaurant en de San Michele kerk tegenover het restaurant. Achter de kerk aan het hoofd van de romeinse San Rocco-brug staat het oratorium S. Rocco dat dateert uit de 16e eeuw. Over de brug gaan we verder door het dorp en wandelen langs een opbergschuur geplaatst op muizentegels, een systeem dat we al kennen uit het kanton Wallis en Berner-Oberland. De stenen dienden ervoor dat men geen ongedierte als muizen en ratten in schuur kreeg.
Over de brug wandelen we richting station waar we een blik werpen op Bignasco, links stroomt de Bavona uit het Bavonadal en rechts stroomt de Maggia uit Val Lavizzara. Broglio en Prato-Sornico zijn evenals zovele gehuchten in de Lavizzara vallei, fascinerende gehuchten van historische waarde.
PRATO-SORNICO
Prato-Sornico is het resultaat van de fusie uit 1864 van de twee aangrenzende dorpen. Het bestaat uit een kleine groep woningen rondom de hoge klokkentoren en de kerk San Martino, die ooit de moederkerk van de vallei was.
Waarschijnlijk werd deze kerk herbouwd op de plaats van een kerk die dateerde van voor de 13e eeuw. Deze huidige kerk is gewijd aan St. Martin en dateert uit de 16e eeuw. Een doopvont achter in de kerk, verscholen onder een trap, dateert uit 1580. Het roze gebouw Casa Antica, waar ooit de zetel van de deurwaarders was gevestigd, is nu een groepsaccommodatie. De meer dan 300 jaar oude woning ligt in het historische dorpscentrum van Sornico (Val Lavizzara/Maggiadal). Meer informatie over deze groepsaccommodatie vindt u onder: www.casaantica.ch.
Het gerechtsgebouw staat aan de doorgaande weg. Tijdens de heerschappij van de twaalf Zwitserse kantons (1513-1798), kon de gemeenschap van Lavizzara, hoewel onderdeel van de rechtelijke macht van de Maggia vallei, haar eigen statuten en rechtelijke autonomie behouden. Twee keer per maand kwamen de gerechtsdeurwaarders uit Civio naar dit huis, om het wettelijk bestuur uit te oefenen. De schandpaal, waar veroordeelden op de trappen van de kerk aan publieke minachting werden blootgesteld en de kerkers voor gevangenen in de vochtige kelder herinneren aan de strengheid van deze rechtspraak. De historische betekenis van het gebouw blijkt uit de beschilderde gevel met wapenschilden van de heersende kantons, edelen en religieuze motieven. Dit dorp was in die tijd in feite de hoofdstad van de gemeente Lavizzara. In Prato daarentegen woonden welgestelde rijke families, hier staan de grote burgerlijke huizen die aangeven dat in het verleden een deel van de bewoners hier een hoge levensstandaard had.
De parochiekerk van de heiligen Fabian en Sebastiaan werd in 1487 ingewijd en in 1761 opnieuw, nadat er in 1730 een wederopbouw plaats vond. De barokke klokkentoren dateert uit 1787. Een biechtstoel in de kerk dateert uit 1773. Buiten het oude gedeelte van Prato staat buiten het dorp het pension annex Restaurant van Prato. Na Broglio en Prato-Sornico bereiken we Peccia, waar het Valle di Peccia zich in westelijke richting afsplitst van het Lavizzara dal.
VALLE DI PECCIA
In Peccia splitst het Lavizzara dal zich in westelijke richting in Valle di Peccia, het stroomgebied van de Fiume Peccia. In de nederzetting Peccia gaan we in westelijke richting stroomopwaarts langs de Fiume Peccia het Pecciadal in (Valle di Peccia). Een kleine 2 km voorbij Piano di Peccia, het grootste dorp van de vallei, wordt nog wit marmer uit de bergen gedolven. De plaatsen van de Peccia vallei zijn: Sant’Antonio, Piano Peccia, San Carlo, Cortignelli, en Veglia in de volksmond uitgesproken als Véia.
Wij laten ons met het openbaar vervoer naar Piano Peccia rijden, waarna we een paar kilometer stroomopwaarts langs de Fiume Peccia wandelen richting Sant’Antonio omdat de bus niet verder gaat dan Piano Peccia. In Sant’Antonio staat nog een oude stadel op muizentegels. De gestapelde stenen huizen laten zien dat de huizen door vakmensen zijn gebouwd. De putemmer in de putkelder laat weten dat ze hier vast geen stromend water hebben. Tegenover de putkelder is het voormalig Oratorium Di Sant’Antonio da Padova. In 1713 stond hier vermoedelijk een kapel dat gewijd is aan Antonius von Padua. In het jaar 1817 en later in 1855 werd het door lawines beschadigd. Twee jaar later werd het weer opgebouwd en uitgebreid. In 1951 werd het opnieuw door een lawine met de grond gelijk gemaakt. Nu zijn alleen de fundamenten nog zichtbaar, in 1974 werd er een kleine kapel gebouwd met in de nis een mozaïek van de heilige Antonius von Padua.
PIANO DI PECCIA
Piano di Peccia is evenals de andere dorpen en gehuchten in de Peccia vallei in 2004 samengevoegd met de andere opgeheven gemeenten Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio en Prato-Sornico tot één gemeente: Lavizzara. Dit verklaart waarom we in de Peccia Vallei de plaatsnaamborden met daaronder Lavizzara tegenkomen. Het oude dorp werd na een overstromingen van 1834 en 1868 herbouwd.
Waar eens de oude kapel heeft gestaan, werd nu dit Oratorium Della Madonna Della Grazie gebouwd en in 1850 verbouwd. De fresco’s en beschilderingen dateren uit de 18e en 19e eeuw. Het Oratorium is gesloten en is dagelijks dus niet toegankelijk. Langs de steile hellingen aan beide zijden van het smalle dal wandelen we langs de dichtbegroeide kastanje-bossen. Dan weer een stukje over de rijbaan, dan weer een stukje wandelpad, langs de kastanjebomen. Op de toppen van het smalle dal groeien pas de dennenbomen. Verder wandelen we langs de bosrand, passeren de Fiume Peccia en wandelen over de rijbaan San Carlo binnen aan de andere zijde van de Fiume Peccia in Valle di Peccia.
SAN CARLO (VALLE DI PECCIA)
De kerk van San Carlo werd gebouwd in 1617 op de plaats waar eerder een kapel heeft gestaan. In de kerk hangt een mooi schilderij met de patroonheilige San Carlo.
Op de begraafplaats staat een merkwaardige zuil met een kruisbeeld uit 1690. De stenen platen (typisch voor de Maggia Vallei) van het dak van de 17e-eeuwse Chiesa San Carlo lekken en zijn nodig aan vervanging toe. De kerk van San Carlo is een belangrijk cultureel bezit van de Peccia Vallei. Dat blijkt ook uit de donaties omdat de kosten voor renovatie volledig door particuliere giften wordt gefinancierd. Wij wandelen verder want ook deze kerk is gesloten en voor je er erg in hebt wandel je het dorp al uit richting Cortignelli over de rijbaan wel te verstaan.
CORTIGNELLI (VALLE DI PECCIA)
Cortignelli wankelt zo lijkt het, sommige huizen zijn gerestaureerd, andere zijn helaas ingestort. Naast de ingestorte woning een fresco uit 1839, hoe groot kan het verschil zijn. Elke nederzetting heeft zijn eigen kerk en begraafplaats, de kapel van Cortignelli is gewijd aan de Zwarte Madonna van Einsiedeln. Op de deurpost van het Oratorio della Madonna di Einsiedeln staat het jaartal 1738 vermeld.
Via traptreden verlaten we het gehucht. Het pad gaat verder in de richting van de Maggia-Vallei met een stukje over de rijbaan om vervolgens langs de rijbaan het bospad te volgen boven de kabbelende Fiuma Peccia. De smalle rijbaan maakt een paar gewaagde haarspeldbochten en passeert een lawinegalerij. Wij passeren enkel kapellen en waadden ons door het water komend van de lawinegalerij. Er is weinig regen gevallen de laatste tijd en dat is in ons voordeel. De lawines komen van de hoger gelegen Pizzo Mascarpino. Vervolgens wandelen we richting Veglia (Veia).
VEGLIA (VALLE DI PECCIA)
Ook in dit gehucht maken we enkele foto’s en lezen de informatie over het Oratorio Della Madonna Del Carmine in Veglia. Want ook hier moeten we het met de info borden doen die voor de kerk staan. Het was de eerste kerk in het Peccia dal en gebouwd in de late 16e eeuw. In het begin van de 17e eeuw werd het vergroot. Een fresco dat Madonna met het Jezuskind uitbeeldt boven de ingang van de kerk is 1633 gedateerd. Het Oratorium zal verder nog een kostbare stenen vloer hebben en fresco’s bij het altaar. Een foto door het raam genomen is het enige dat we kunnen laten zien en de buitenkant uiteraard. Een laatste restauratie werd in 1938 uitgevoerd.
Het verlaten dorp heeft duidelijk aanwijzingen dat de huizen als vakantieappartementen worden verhuurd. Een ding is zeker in alle gehuchten van de Peccia vallei zijn de dorpskernen goed bewaard gebleven en/of gerestaureerd. In het gehele dal zijn tal van machtige rotsblokken te vinden. Vervolgens wandelen we nog een klein stukje over het wandelpad door het bos dat zich iets verder samenvoegt met de rijbaan, vlak voor het dorp Peccia.
PECCIA (VAL LAVIZZARA)
Peccia wordt voor het eerst genoemd in 1374. Toen de valleigemeenschap zich opsplitste in afzonderlijke gehuchten en dorpen was Peccia het grootste dorp van het Lavizzara dal. Tot 1613 viel Peccia onder de parochie van Sornico, waarna de kerk van S. Antonio Abate in Peccia verheven werd tot parochiekerk. Na de overstromingen en verwoestingen van 1834 en 1868 werd de kerk volledig herbouwd, ook een deel van het dorp werd verwoest. In 1767 werd de klokkentoren verhoogd en werd het voorzien van een smeedijzeren kruis met het Antonius varken, het symbool van de Heiligen. De vloer van de kerk werd gemaakt van een mengsel van marmerpoeder en marmerkorrels, wit cement en Graniglia zogenaamde natuurlijke oxiden, hetgeen gelegd werd door ambachtslieden uit Peccia die deze techniek in Nederland hadden geleerd tijdens hun seizoenemigratie. In 1950-1956 werden de grootste waterkrachtcentrales van Zwitserland gebouwd in de Peccia vallei. Het wordt gevoed door het water uit het Sambuco meer en de Maggia in het Maggia-dal. Peccia stond vroeger bekend om zijn kaas, della paglia genaamd en zijn speksteen (laveggio).
De laatste jaren zien we dat de gehuchten en dorpen in de Peccia vallei zich meer richten toeristen. Het dal is in de weekenden slechts twee keer per dag met het openbaar vervoer bereikbaar. Door de week rijden ze op maandag en woensdag vier keer de vallei in en op de rest van de werkdagen slechts drie keer. Let dus goed op de dienstregeling. We wandelen het dorp uit richting Sornico en passeren dan het Oratorium Della Pietà in Peccia. De gebedsruimte met altaar, dat al in 1765 werd gedocumenteerd, is voorzien van een hoogwaardige stenen vloer. De fresco van Pietà boven het marmeren altaar is afkomstig uit 1600 en komt uit een votief kapel. Vervolgens rijden we met de bus verder langs de Maggia in de Lavizzara vallei en bereiken niet veel later Fusio het eindpunt in Val Lavizzara, Hierna krijgt het dal bij de stuwdam een naamsverandering en gaat Val Sambuco heten.
VAL SAMBUCO
Na Fusio volgen een aantal scherpe haarspeldbochten naar het Lago del Sambuco. Het dal langs Lago del Sambuco heet dan ook Val Sambuco. Door het kunstmatig Sambuco meer, gelegen op een hoogte van 1458m, stroomt de Maggia. Over een smal geasfalteerde rijbaan, (mits geopend) dat naar het westen afbuigt, kan men langs het stuwmeer rijden naar het tweede stuwmeer Lago del Narèt, dat op een hoogte ligt van 2308m. De rijbaan door Val Sambuco eindigt bij de stuwmuur van Lago del Narèt, dat een totaal afstand van 60 km heeft vanaf Locarno en waar de Maggia rivier zijn oorsprong kent.
Eind april waren de laatste twee stuwmeren nog niet toegankelijk i.v.m. de hoeveelheid sneeuw dat er nog lag. Wij wandelen terug naar Fusio. Kopen onderweg nog een stukje Alp kaas bij een lokale boer en verkennen Fusio.
FUSIO-MONGO (VAL LAVIZZARA)
We maken in Fusio nog enkele foto’s en besluiten door het bos terug te wandelen naar Mogno, omdat de bus nog twee uur op zich laat wachten en voor de wandeling naar Mogno veertig minuten staat aangegeven, moet dat te doen zijn. Na het doorkruisen van de dorpskern wandelen we richting het bospad.
Het bospad is slecht en praktisch niet onderhouden. Bovendien doen de hoeveelheid beukenbladeren het wandelpad hier en daar net een glijbaan zijn. Ook heeft het pad op sommige plaatsen een hoge steile afgrond boven de Maggia rivierbedding. Geen goede keuze achteraf, het laatste deel leidt over Piano della Reisa, een bijna vlakke grasvlakte naar Mogno.
Mongo is door de kerk, die ontworpen is door Mario Botta, een bekende bezienswaardigheid geworden. Het architectonische meesterwerk is met afwisselende lagen van graniet uit het Maggia dal en marmer uit het Peccia dal gebouwd. In de kerk is er plaats voor 15 mensen, het glazen dak zorgt ervoor dat al het licht van boven komt in de kerk. De kerk is vernoemd naar Johannes de Doper en staat op de plek waar in 1986 de kleine kerk uit de 17e eeuw werd bedolven door een lawine. We wandelen door Mongo naar de hoofdrijbaan waar we niet al te lang hoeven wachten op de bus naar Bignasco, waar we moeten overstappen naar Locarno. Het blijft even puzzelen met de busverbindingen maar als je het enige dagen doet, dan is het een fijne manier van reizen, de bussen sluiten op elkaar aan, alleen moet men goed de laatste busrit uit de zijdalen in de gaten houden. In Locarno nemen we de bus naar de thuisbasis in Cugnasco.
